Përpara se një bimë aromatike shqiptare të bëhet përbërës në një produkt të tregtuar jashtë vendit, ajo kalon nëpër disa duar dhe procese. Mbledhja ose kultivimi është fillimi i rrugës. Më pas vijnë përgatitja, përzgjedhja, përpunimi dhe marrëdhënia me blerësin. Filipi, me veprimtari në zonën e Laçit, e bën të dukshme këtë pjesë më pak të njohur të eksportit.
Sherebela është pjesë e historisë së hershme tregtare të Filipit, ndërsa oferta e sotme e prezantuar nga kompania përfshin kategori të ndryshme bimore. Mes materialit të grumbulluar dhe porosisë për eksport, vëmendja kalon te përgatitja: çfarë pjese të bimës kërkon blerësi, në çfarë forme dhe me çfarë informacioni duhet të shoqërohet dërgesa.
Në historikun e vet zyrtar, Filipi i vendos fillimet e veprimtarisë më 1991 dhe e lidh punën e hershme me tregtimin e bimëve, ndër to sherebela. Kompania përmend një kontratë me një partner amerikan më 1993, si pjesë e hapave të parë drejt tregjeve të jashtme.
Këto janë të dhëna të prezantuara nga vetë kompania për historinë e saj. Ato tregojnë orientimin e hershëm drejt eksportit, pa provuar se të njëjtat kontrata ose marrëdhënie vazhdojnë sot. Historia e një biznesi dhe portofoli i tij aktual duhen lexuar veçmas.
Në këtë lloj aktiviteti, lidhja me tregun ndërtohet duke kuptuar çfarë kërkon blerësi. E njëjta lëndë bimore mund të kërkohet në forma të ndryshme. Përgatitja e saj sipas porosisë e ndryshon rolin e eksportuesit: ai duhet të njohë produktin dhe procesin, jo vetëm mundësinë për ta grumbulluar.
Një studim sektorial për bimët aromatike dhe mjekësore, i publikuar nga Ministria e Bujqësisë, e përfshin Filipin mes operatorëve të industrisë. Raporti analizon rolin e pastrimit, prerjes dhe përpunimit në cilësi dhe vlerë të shtuar, si dhe kërkesat e tregjeve të huaja.
Ky është dallimi mes të pasurit një burim natyror dhe zhvillimit të një veprimtarie përpunuese. Materiali që mbërrin nga terreni nuk është domosdoshmërisht gati për përdorimin përfundimtar. Duhet të mund të përzgjidhet dhe përgatitet sipas kërkesës së porosisë, me qartësi për atë që dorëzohet.
Për eksportuesin, kjo kërkon edhe organizim të furnizimit. Një porosi nuk mund të mbështetet vetëm në disponueshmërinë e rastit. Duhet të ketë komunikim mes atyre që sigurojnë bimën dhe atyre që e përpunojnë, që cilësia e kërkuar të kuptohet përpara mbledhjes ose dorëzimit.
Në faqen e produkteve dhe prezantimin e aktivitetit, Filipi paraqet kategori që përfshijnë bimë, gjethe, fruta, rrënjë, lëvore dhe vajra esencialë. Ky portofol tregon një aktivitet më të gjerë se tregtimi i një bime të vetme dhe kërkon dallim mes lëndëve që përpunohen.
Për një kompani me kategori të ndryshme, sfida është të mos trajtohet çdo porosi në të njëjtën mënyrë. Pjesa e bimës që kërkohet, forma e dorëzimit dhe përdorimi i synuar ndikojnë në organizimin e punës. Një gamë e gjerë mund të krijojë mundësi tregtare, por sjell edhe kompleksitet.
Për blerësin, rëndësi ka nëse furnitori mund të japë përgjigje të sakta për produktin konkret. Një listë e gjatë në katalog nuk provon më vete disponueshmërinë në çdo moment. Marrëdhënia tregtare mbështetet te specifikimi, sasia e konfirmuar dhe dokumentet që lidhen me dërgesën.
Një material sektorial i AIDA-s e lidh zhvillimin e industrisë shqiptare me mundësinë për përpunim më të thelluar. Eksporti i lëndës së përgatitur pak dhe tregtimi i produktit të përfunduar përfaqësojnë role të ndryshme në zinxhirin e vlerës.
Ky dallim ndihmon për ta kuptuar temën pa e kthyer në një garë shifrash. Vlera mund të rritet kur në vend kryhen më shumë shërbime të kërkuara nga blerësi. Por çdo hap i ri kërkon pajisje, ekspertizë dhe kërkesë të mjaftueshme për ta mbajtur aktivitetin ekonomikisht të qëndrueshëm.
Një investim nuk është i suksesshëm vetëm sepse e zgjeron përpunimin. Ai duhet të lidhet me një produkt që tregu e kërkon dhe me aftësinë për ta dorëzuar vazhdimisht. Për këtë arsye, analiza e industrisë duhet të ndjekë edhe përdorimin e kapaciteteve, jo vetëm blerjen e makinerive.
Pas eksportit qëndrojnë edhe njerëzit që e sigurojnë bimën. Për ta, informacioni mbi kërkesat e blerësit mund të ndikojë në mënyrën e punës dhe në vlerën e materialit të dorëzuar. Marrëdhënia bëhet më e qëndrueshme kur pranimet, refuzimet dhe kushtet e pagesës janë të kuptueshme.
Një rrjet furnizimi duhet të mund të shpjegojë edhe prejardhjen e produktit. Bimët e mbledhura në natyrë dhe ato të kultivuara kanë rrugë të ndryshme. Pa dokumentacion për një porosi konkrete, nuk mund të nxirret përfundimi se çdo lëndë është e të njëjtit burim ose prodhuar në të njëjtat kushte.
Kujdesi për burimin është një pyetje ekonomike afatgjatë. Nëse prodhimi varet nga disponueshmëria e bimëve, vazhdimësia e tyre ka rëndësi për gjithë zinxhirin. Kjo kërkon njohje të zonave dhe praktikave të furnizimit, pa i quajtur automatikisht të qëndrueshme vetëm sepse lidhen me natyrën.
Emërtimi aromatik ose mjekësor përshkruan një kategori veprimtarie dhe përdorimesh; ai nuk provon se çdo produkt shëron ose është i përshtatshëm për përdorim të drejtpërdrejtë. Ky profil trajton prodhimin dhe tregtinë, pa u atribuar bimëve efekte terapeutike të paverifikuara.
Për të njëjtën arsye, pretendimet për certifikim ose prodhim organik duhet të lidhen me dokumentet dhe fushën e tyre. Origjina shqiptare është një informacion i rëndësishëm, por nuk e zëvendëson kontrollin për një seri të caktuar. Besimi kërkon që informacioni të mund të ndiqet nga furnizimi deri te dorëzimi.
Rasti i Filipit tregon një kënd konkret të ekonomisë shqiptare: punën që e përgatit një burim bimor për një treg tjetër. Burimet publike dokumentojnë historinë dhe praninë në sektor, pa dhënë një pasqyrë të plotë financiare aktuale. Vlera e historisë qëndron te lidhja mes njohjes së produktit, përpunimit dhe aftësisë për të ndërtuar marrëdhënie tregtare.
