Shumë njerëz e lidhin vizitën te mjeku me dhimbjen, temperaturën ose një shqetësim që nuk kalon. Por një pjesë e sëmundjeve më të zakonshme mund të zhvillohet për vite pa dhënë shenja të qarta. Pikërisht këtu fillon rëndësia e kontrolleve parandaluese: jo kur trupi kërkon ndihmë me zë të lartë, por kur ende duket se gjithçka është në rregull.
Kontrolli parandalues nuk është një paketë identike analizash për çdo person. Ai është një bisedë e planifikuar me mjekun, e ndërtuar mbi moshën, gjininë, historinë familjare, stilin e jetës, sëmundjet ekzistuese dhe rreziqet individuale. Qëllimi nuk është të kërkohet çdo sëmundje e mundshme, por të identifikohen me kohë problemet për të cilat ekziston një veprim i dobishëm.
Të ndihesh mirë është lajm i mirë, por nuk është gjithmonë provë se çdo vlerë shëndetësore është brenda kufijve të sigurt.
Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë, depistimi synon të identifikojë te një popullatë në dukje e shëndetshme personat që kanë rrezik më të lartë për një problem shëndetësor. Megjithatë, depistimi nuk është diagnozë. Një rezultat jashtë normales zakonisht kërkon vlerësim të mëtejshëm, ndërsa një rezultat normal nuk përjashton çdo sëmundje.
Një vizitë parandaluese mund të përfshijë matjen e tensionit, peshës dhe perimetrit të belit, diskutimin për ushqimin, lëvizjen, gjumin, duhanin dhe alkoolin, si dhe analiza të zgjedhura për glukozën ose yndyrat në gjak. Mjeku mund të kontrollojë gjithashtu vaksinimet, barnat që përdoren dhe historinë e sëmundjeve në familje.
Tensioni i lartë është shembulli klasik pse parandalimi nuk duhet të presë simptomat. OBSH raporton se shumë të rritur me hipertension nuk e dinë se e kanë. Pa kontroll dhe trajtim, ai mund të rrisë rrezikun për goditje në tru, sëmundje të zemrës dhe dëmtime të veshkave.
Matja është e shpejtë, por një vlerë e vetme nuk mjafton gjithmonë. Stresi, kafeja, aktiviteti fizik ose mënyra e matjes mund ta ndikojnë rezultatin. Kur vlerat dalin të larta, mjeku mund të rekomandojë përsëritje, matje në shtëpi ose monitorim gjatë ditës. Rëndësi ka interpretimi profesional, jo vetëm numri në ekran.
Edhe diabeti i tipit 2 dhe çrregullimet e yndyrave në gjak mund të kalojnë gjatë pa shenja të dukshme. Nevoja dhe shpeshtësia e analizave varen nga mosha dhe faktorët e rrezikut: mbipesha, mungesa e aktivitetit, tensioni i lartë, shtatzënia me diabet në të kaluarën ose raste të diabetit dhe sëmundjeve të zemrës në familje.
Rezultatet nuk duhen lexuar të shkëputura. Mjeku i vlerëson së bashku me tensionin, peshën, zakonet dhe historinë personale. Ndonjëherë hapi i parë është ndryshimi i ushqimit, shtimi i aktivitetit dhe ndjekja periodike; herë të tjera kërkohet trajtim. Vendimi merret individualisht dhe jo nga një tabelë e gjetur në internet.
Kontrollet për kancerin mund të shpëtojnë jetë kur përdoren në grupet ku përfitimi është i provuar. OBSH në Evropë thekson programet e organizuara për kancerin e gjirit, qafës së mitrës dhe zorrës së trashë. Mosha e fillimit, intervali dhe metoda ndryshojnë sipas vendit, programit publik dhe rrezikut personal.
Prandaj, pyetja e duhur nuk është “Cilën analizë duhet ta bëjë çdo njeri?”, por “Për cilin depistim kualifikohem unë?”. Personat me histori familjare, ndryshime gjenetike ose simptoma mund të kenë nevojë për vlerësim tjetër nga popullata e përgjithshme. Testet e panevojshme mund të sjellin rezultate të rreme pozitive, ankth dhe ndërhyrje të tjera pa përfitim të qartë.
Parandalimi nuk kufizohet te analizat e gjakut. Kontrollet dentare ndihmojnë në zbulimin e hershëm të problemeve të dhëmbëve dhe mishrave. Vlerësimi i shikimit bëhet veçanërisht i rëndësishëm te personat me diabet, probleme okulistike ose ndryshime në shikim. Dëgjimi meriton vëmendje kur bisedat bëhen më të vështira, televizori dëgjohet gjithnjë më fort ose shfaqet zhurmë në vesh.
Edhe kalendari i vaksinimit duhet rishikuar. Disa vaksina kërkojnë përforcim, ndërsa të tjera rekomandohen sipas moshës, shtatzënisë, profesionit, udhëtimit ose sëmundjeve kronike. Mjeku ose shërbimi lokal i vaksinimit mund të kontrollojë dokumentet dhe rekomandimet që vlejnë në vendin ku jetoni.
Një kontroll i mirë pyet edhe për gjumin, stresin, humorin dhe aftësinë për të funksionuar në jetën e përditshme. Ankthi, rraskapitja ose gjendja e ulët emocionale nuk duhen minimizuar vetëm sepse nuk shfaqen në analizën e gjakut. Të flasësh herët me mjekun e familjes mund të hapë rrugën drejt mbështetjes së përshtatshme.
Parandalimi vazhdon edhe jashtë ordinancës. Ushqimi i balancuar, mos-pirja e duhanit, kufizimi i alkoolit, gjumi dhe aktiviteti i rregullt ndikojnë në shumë rreziqe njëkohësisht. Një ecje në lagje ose lëvizja në natyrë mund të jetë fillim i thjeshtë, por zakoni duhet t’i përshtatet gjendjes shëndetësore të secilit.
Merrni me vete listën e barnave dhe suplementeve, rezultatet e mëparshme, dokumentin e vaksinimit dhe informacionet për sëmundjet në familje. Shënoni ndryshimet që keni vërejtur dhe pyetjet kryesore. Tregojini mjekut hapur për duhanin, alkoolin, gjumin dhe aktivitetin; këto të dhëna nuk përdoren për gjykim, por për vlerësimin e rrezikut.
Në fund kërkoni një plan të qartë: cilat kontrolle duhen bërë tani, cilat më vonë dhe kur duhet përsëritur vizita. Mbajeni planin në telefon ose kalendar. Për informacione të tjera të besueshme dhe artikuj të ardhshëm, ndiqni kategorinë Shëndetësia në ATDHEU NEWS.
Kontrollet parandaluese nuk ofrojnë garanci absolute dhe nuk zëvendësojnë reagimin ndaj simptomave të reja. Ato krijojnë një mundësi më të mirë për ta njohur rrezikun, për të ndërhyrë herët dhe për të marrë vendime të informuara së bashku me profesionistin shëndetësor.
Mesazhi është i thjeshtë: mos prisni që trupi të japë alarm për ta vendosur shëndetin në kalendar. Një konsultë në kohën e duhur mund të tregojë se gjithçka është në rregull, por mund të zbulojë edhe një problem që menaxhohet më lehtë sot sesa nesër.
Ky artikull ka karakter informues dhe nuk zëvendëson këshillën, diagnozën ose trajtimin nga mjeku. Nëse keni simptoma të reja, të forta ose shqetësuese, kërkoni vlerësim mjekësor pa pritur kontrollin rutinë.
